تفسيرى كهن از قرآن مجيد [ مقدمه‌ى ] حافظ محمود خان شيرانى تفسير مورد نظر ، از لحاظ شيوهء قديم كتابت ، رسم الخط مخصوص ، ويژگيهاى صرفى و زبانى و نكات ديگر ، توجه ما را به خود جلب مىكند . ما در آن گنجينه‌اى مىيابيم كه اطّلاعات تازه‌اى دربارهء وضع قديم زبان فارسى و ساير خصوصيات آن عصر را دارد . در اين گفتار اطّلاعات مذكور را در معرض عام قرار خواهيم داد . اين تفسير بخش بازمانده‌اى از تفسير كلان است و نسخهء در دست از آيهء 65 سورهء بقره يعنى وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ آغاز مىشود و تا آيهء 151 همان سوره يعنى كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ ادامه دارد و شامل 46 برگ است . مىتوانيم حدس بزنيم كه بخش بازماندهء تفسير يك چهل و سوم كلّ تفسير قرآن مجيد است و كلّ تفسير كمتر از دو هزار برگ نبوده باشد . متأسفانه مقدارى بسيار اندك از آن گنجينه به دست ما رسيده است . امّا همين مقدار اندك به اندازهء كافى اطّلاعات بكر به ما مىرساند . با آنكه نسخهء خطّى ما داراى تمام ويژگيهاى يك نسخهء كهن است ، امّا از نظر نسخه‌شناسى يعنى با توجه به مركّب و خط نمىتوانيم با اطمينان خاطر آن را نسخه‌اى كهن قلمداد كنيم . اگر چه به عكس ، نمىتوانيم آن را نسخهء جعلى هم بگوييم ، زيرا زبان تفسير براى رفع هرگونه سوءظن بيش‌از حد كفايت مىكند . زبانش از يك سو همطراز زبان شاهنامهء فردوسى است و از سوى ديگر همسنگ ترجمهء بو على بلعمى از تاريخ طبرى است . اصالت زبان تفسير به دور از هرگونه